Panik Atak Nedenleri

Panik atak neden olur? Panik atak ya da diğer adıyla panik bozukluk kişiyi zihinsel olarak oldukça yorabilen bir durumdur. Panik atağın pek çok nedeni bulunabilmektedir. Kişiden kişiye değişen bu nedenleri her zaman net bir şekilde belirlemek ya da tek bir neden bağlamak mümkün olmayabilmektedir. (1)

Panik atağın bazı nedenlerini şöyle açıklamak mümkündür:

Genetik Faktörler

Panik atağın nedenleri üzerine yapılan bazı araştırmalara göre, panik atak genetik bir yatkınlık nedeniyle ortaya çıkabilmektedir. Örnek vermek gerekirse, panik atak geçiren hastaların yaklaşık olarak, %43 ya da %57’si aynı zamanda, panik atak hastası olan bir kardeşe de sahiptir. Yine yapılan diğer bir çalışmaya göre ise, genetik yatkınlık panik atak bozukluğunun gelişiminde yaklaşık olarak, %40 oranında etkili olabilmektedir.

Diğer yandan, belirli bir gene sahip olmanın panik atağı tetiklediğini söylemek de pek mümkün olamamaktadır. Bu durumda, aşırı hassasiyet (hipersensitivite) gibi yapısal başka bir yatkınlığın panik atağı tetikleyebileceği üzerinde durulmaktadır.  Bununla birlikte, genetik faktörlerin panik atak geliştirme riskine sahip olmada önemli bir rol oynadığı da yadsınamamaktadır. (2)

Hipersensitivite (Aşırı Hassasiyet)

Hipersensitivite ya da diğer adıyla aşırı hassasiyet, vücudun genel bir farkındalığıdır. Hemen hemen insan acı, ağrı ya da çarpıntı gibi problemler yaşayabilmektedir. Herhangi bir panik bozukluğu bulunmayan kişinin bu açıdan farkındalığı daha az olabilmektedir. Olsa bile bu her zaman panik bozukluğa sahip olunduğu anlamına gelmemektedir.

Diğer yandan, panik atak geçiren kişilerin diğerlerine oranla çok daha fazla hassas oldukları gözlemlenmektedir. Aşırı hassasiyete sahip olan kişiler fiziksel farkındalık ile birlikte adrenalin ve anksiyete dalgalanmaları da yaşamaktadır. Panik atağın hipersensitivite durumunu tetiklediğini düşünenler kadar, hipersensitivitenin panik atak sonucu oluştuğunu düşünenler de bulunmaktadır. (3)

Stres

Stres, panik atağı tetikleyen faktörlerden biri olabilmektedir. Diğer yandan, panik atak geçiren herkeste stres belirtileri görülmemektedir. Hayatında çok fazla stres bulunan ya da aşırı strese maruz kalan kişilerin ilk atağı geçirme eğilimi daha fazladır. Stresin panik atağı neden tetiklediği ise tam olarak bilinmemektedir. Bu durum, bu büyük ihtimal stres altında olan kişinin çok fazla olumsuz düşüncelere maruz kalmasına dayanmaktadır. (4)

Savaş ya da Kaç Tepkisi

Savaş ya da kaç tepkisi olarak adlandırılan bu durum, kişinin tehlike ile karşılaşması durumunda otonom olarak vücudun verdiği tepkidir. Vücut, artan nefes alma sıklığı, artan kalp atış hızı ve kas gerginliği gibi reaksiyonlar göstermektedir.

Anksiyete bozukluklarının çoğu savaş ya da kaç tepkisiyle ilişkili olarak ortaya çıkmaktadır. Buna ek olarak, anksiyetenin diğer formlarına sahip olmak da panik atağa olan eğilimi artırabilmektedir. (5)

Zekâ Faktörü

Panik atağın gelişiminde zekânın rol oynayabileceğini dair bazı düşünceler bulunmaktadır. Panik atak, deyim yerindeyse, kafasının içinde yaşayan kişilerde çok sık görülmektedir. Çok fazla düşünmek zihinsel kontrolün kaybına yol açabilmektedir. Bu durumda belirtiler de şiddetlenebilmektedir.

Yüksek IQ sahibi olan kişilerin diğerlerinden çok daha fazla içsel odaklanma yaşadığı gözlemlenmektedir. Hem fiziksel hem de zihinsel farkındalığın artması panik bozuklukların gelişmesini tetikleyebilmektedir. (6)

Sağlıksal Kaygılar

Sağlıksal açıdan bazı kaygıları taşımak panik atağı tetikleyebilmektedir. Sağlıksal açıdan kaygısı olan kişi panik atak geçirdiğinde, sağlığı için daha çok endişe etmeye başlamaktadır. Sonuç olarak da, hem sağlıksal sıkıntıların panik atağı tetiklediği hem de panik atağın sağlıksal kaygıları artırdığını söylemek mümkün olabilmektedir. (7)

Tıbbi Durumlar ve İlaçlar

Nadir durumlarda, panik ataklara tıbbi durumlar veya ilaçlar neden olabilmektedir. Bu durum çok yaşanmamaktadır, ancak tiroid hormonlarını değiştiren tiroid rahatsızlıklarının yanı sıra Lyme hastalığı gibi seyrek hastalıkların panik atak riskini artırdığı bilinmektedir. Ayrıca, uyuşturucu kullanımı da panik atakların yaşanmasına yol açabilmektedir. (8)

Panik Atak Nedir?

Panik atak, gerçek bir tehlike ile karşı karşıya kalınmadığında veya belirgin bir sebep olmadığında bile şiddetli fiziksel reaksiyonları tetikleyen ani ve şiddetli korkunun bir bölümünü tanımlamaktadır. Panik atakları oldukça korkutucu ve yorucu olabilmektedir. Panik atak oluştuğunda, kişi kontrolü kaybetmektedir. Bu nedenle de, kalp krizi geçirdiği ya da ölmekte olduğunu bile düşünebilmektedir.

Birçok kişi hayatı boyunca sadece bir veya iki kez panik atak geçirmektedir. Panik atağı tetikleyen stresli bir durum sona erdiğinde ise atak geçiren kişi sakinleşmektedir. Ancak, tekrarlayan ve beklenmedik olan panik atakların yaşanması durumunda, panik bozukluğu olarak adlandırılan soruna sahip olma ihtimali bulunmaktadır.

Panik atak geçiren kişi için bu, hayati tehlike oluşturmamaktadır, ancak yine de oldukça yorucu, korkutucu olabilmekte ve hayatı önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Diğer yandan, panik atak için uygulanan tedavi yöntemleri ise çoğu zaman başarılı sonuçlar vermektedir. (9)

Panik Atak Belirtileri

Panik atak nasıl anlaşılır? Panik atak başlangıcı ve sonrası belirtileri şunları içerebilmektedir:

  • Tehlike ve fiziksel belirtilere karşı aşırı uyanık/dikkatli olma
  • Endişeli ve mantıksız düşünme
  • Korku, tehlike veya önsezi (genelde kötü bir şey olacağı hissi) açısından güçlü bir hisler
  • Delirme, kontrolü kaybetme ya da ölme korkusu
  • Baş dönmesi ya da sersemlemiş gibi hissetmek
  • Karıncalanma ve titreme, özellikle kollarda ve ellerde
  • Titremek, sallanmak veya aşırı terleme
  • Ateş basması
  • Artan kalp atış hızı
  • Göğüste bir daralma hissi
  • Nefes darlığı da dâhil olmak üzere solunum zorlukları
  • Mide bulantısı veya abdominal sıkıntılar
  • Kaslarda gerginlik
  • Ağız kuruluğu
  • Gerçek dışılık ve çevreye duyarsızlaşma duyguları (10)

Panik Atak Tedavisi

Panik atak nasıl geçer? Panik bozukluğu tedavi etmek genellikle, ilaçlar ve davranışsal veya bilişsel terapinin bir kombinasyon kullanılmaktadır. Uygulanan tedavinin asıl amacı panik atağın yaşanma sıklığı azaltarak ve belirtileri hafifleterek yaşam kalitesini artırmaktır.

Panik bozukluğunun tedavisinde en çok kullanılan ilaçlar şunlardır:

  • Seçici serotonin geri alım inhibitörler
  • Serotonin norepinefrin yeniden alım inhibitörleri
  • Antidepresanlar
  • Monoamin oksidaz inhibitörler
  • Anti anksiyete ilaçları

Diğer yandan, korku ve kaygıyı azaltmaya yardımcı olması için maruz kalma veya rahatlama terapisi gibi davranışsal terapi tekniklerine başvurmak da oldukça faydalı olabilmektedir.

Bilişsel terapi (psikoterapi) de önerilebilmektedir. (11)

Panik Atak İçin Hangi Doktora Gidilir?

Panik atak ve diğer panik bozukluklar için bir psikiyatrist ya da bir psikolog tarafından tedavi uygulanabilmektedir. (12)