Pankreatit Nedir?

Pankreas, midenin arkasında bulunan ve ince bağırsağın ilk bölümüne yakın olan büyük bir bezdir. Pankreas kanalı adı verilen bir tüp vasıtasıyla sindirim suları ince bağırsağa salgılanmaktadır. Pankreasın fonksiyonları arasında ensülin ve glukagon hormonlarını kan dolaşımına bırakmak da bulunmaktadır.

Pankreatit ise pankreasın iltihaplanması durumudur. Bu durumda, sağlıklı sindirim için kullanılacak olan enzimler pankreas tarafından sindirilmektedir. Pankreatit akut veya kronik olabilmektedir. Her iki durumda da ciddi bir hastalık sorunudur ve tedavi edilmemesi durumunda komplikasyonlara yol açabilmektedir. (1)

Akut pankreatit durumunda hastalığın belirtileri aniden ortaya çıkmaktadır ve genellikle tedavi ile birkaç gün içinde kaybolmaktadır. Çoğunlukla safra taşı nedeniyle oluşmaktadır. Genel belirtiler arasında ise üst karın bölgesinde şiddetli ağrı, mide bulantısı ve kusma bulunmaktadır. Tedavi genellikle hastanede intravenöz sıvılar, antibiyotikler ve ağrı azaltmak için kullanılan ağrı kesici ilaçlarla tamamlanmaktadır. Bir kaç süren tedavi sonucunda hasta kendisini daha iyi hissetmeye başlamaktadır. (2)

Kronik pankreatit uzun süreli olarak belirtileri yaşanmaya devam eden pankreatit türüdür. Zaman içinde daha da kötüye gitme eğilimi göstermektedir ve kalıcı hasarlara da yol açabilmektedir.

Kronik pankreatit hastalığının en yaygın nedeni ağır alkol kullanımıdır. Diğer nedenler arasında ise kistik fibroz ve diğer kalıtsal bozukluklar, kandaki yüksek miktarda kalsiyum veya yağlar, bazı ilaçlar ve otoimmün hastalıklar bulunmaktadır.

Kronik pankreatit belirtileri bulantı, kusma, kilo kaybı ve yağlı dışkıları içerebilmektedir. Tedavi seçenekleri, hastanede intravenöz sıvılar, ağrıları hafifletecek ilaçlar ve beslenme desteği olabilmektedir. Sonrasında özel bir diyetle beslenilmesi ve enzim takviyeleri alınması gerekebilmektedir. (3)

Pankreatit Belirtileri

Pankreatit nasıl anlaşılır? Akut pankreatit başlangıcının en sık yaşanan belirtisi sırta da yayılabilen üst karın ağrısıdır. Akut pankreatit ile karakterize edilen bu ağrı çoğu zaman beklenmedik bir zamanda ve aniden başlamaktadır. Pankreatit ağrısı çeken hastalarda bu ağrı şiddetlendiğinde, çoğu zaman iğneleyici ya da bıçaklayıcı ağrı olarak tanımlanmaktadır. Beraberinde karın bölgesinde bir şişlik de meydana gelebilmektedir.

Kronik pankreatit belirtileri ise şunları içermektedir:

  • Ağrı
  • Kilo verme veya diyare yol açan gıda besin eksikliği
  • Diyabet
  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Ateş
  • Artan kalp atış hızı

Kronik pankreatit ağrısı genellikle sabittir ve sırttan yayılma eğilimi göstermektedir. Kilo kaybı, pankreasın sağlıklı sindirim için gerekli olan enzimleri salgılayamaması sonucu oluşmaktadır. Diğer yandan, pankreastaki insülin üreten hücrelerin hasar görmesi sonucu hastada diyabet de gelişebilmektedir. (4)

Pankreatit Nedenleri

Pankreatit neden olur? Akut pankreatit yaşayan hastaların yaklaşık olarak yarısında, alkol tüketimi en yaygın nedenlerden biridir. Ağır şekilde alkol tüketmek pankreatit gelişimine yol açabilmektedir. Diğer yandan, safra taşları da kalan vakaların çoğunda pankreatit nedeni olarak tanımlanmaktadır.

Nadir durumlarda pankreatit şu nedenlerden dolayı ortaya çıkabilmektedir:

  • Travma veya pankreas bölgesine uygulanmış olan ameliyat
  • Pankreastaki kalıtsal anormallikler
  • Kalıtsal metabolizma bozuklukları
  • Virüsler (özellikle kabakulak)
  • İltihabı tetikleyebilecek ilaçlar (bazı diüretikler de dâhil)(5)

Pankreatit Tedavisi

Pankreatit nasıl geçer? Pankreatit tedavisi şunları içerebilmektedir:

  • Hastanede tedavi: Akut pankreatit hastanede tedavi edilmektedir.
  • Hastanede yoğun bakım: Şiddetli akut pankreatit vakalarının tedavisinde kullanılmaktadır.
  • Serum tedavisi: Pankreastaki iltihap iyileştirilene kadar hastanın ihtiyaç duyduğu besinler bu yöntemle verilebilmektedir.
  • Ağrı kesiciler: Dayanılmaz pankreas ağrısını yatıştırmak için uygun ağrı kesiciler verilebilmektedir.
  • Endoskopi: Doktorun pankreasın durumunu görmek ve uygun tedavi uygulamak için kullanabileceği bir yöntemdir. Safra taşları doğrudan görülebilmekte ve çıkarılabilmektedir.
  • Pankreas ameliyatı: Safra taşı mevcutsa, safra kesesini almak ileri atakların önlenmesine yardımcı olacaktır. Nadir durumlarda, pankreasın hasar görmüş veya ölü bölgelerini çıkarmak için de ameliyat gerekebilir.
  • Yaşam tarzı değişikliği: Pankreatit gelişimini tetikleyen nedenlerden biri olan alkol tüketimini durdurmak en doğru yöntem olacaktır. (6)

Pankreatit İçin Hangi Doktora Gidilir?

Pankreatit teşhisi ve tedavisi için iç hastalıkları (dâhiliye) ya da gastroenteroloji (sindirim sistemi organları hastalıkları uzmanlığı) bölümüne başvurulmaktadır. (7)

Pankreatit Hastalığına Ne İyi Gelir?

Pankreatit Bitkisel Tedavisi

Yaban mersini: Pankreas iltihabıyla durumunda vücutta bulunan serbest radikaller durumun daha kötüleşmesine yol açabilmektedir. Bu nedenle, antioksidanlar önemli bir rol oynamaktadır. Yaban mersini antioksidanlar açısından oldukça güçlüdür ve iltihapla mücadele edilmesi için vücuda destek olmaktadır. (8)

Zerdeçal: Zerdeçal bitkisinin içerdiği aktif bir bileşen olan kurkumin antioksidan özellikler taşımaktadır. Bu nedenle de, vücuttaki iltihapla mücadele edilmesine yardımcı olabilmektedir.

Ginseng: Ginseng, inflamatuar veya gastrointestinal sistemi etkileyen çok çeşitli sağlık sorunları için kullanılabilen doğal ilaçlardan biridir. Pankreatit durumunda, ginseng bitkisi vücutta bulunan inflamasyonun azaltılması ve ağrının hafifletilmesi için faydalı olabilmektedir. (9)

Aloe vera: Aloe vera bitkisi pankreatit tedavisine yardımcı olabilmektedir. Güçlü iyileştirici özelliklere sahip olan aloe vera, iltihapla mücadele etmekte, belirtileri hafifletmekte ve ağrıyı dindirebilmektedir. Ayrıca bağışıklık sistemini güçlendirmekte ve sindirimi desteklemektedir. (10)

Karahindiba: Karahindiba bitkisi mide, karaciğer ve pankreas için mükemmel bir tonik olarak görev yapan taraksasin maddesini içermektedir. Safra salınımını arttırarak, hasarlı pankreası iyileştirebilmekte ve pankreatit nedeniyle oluşan ağrıyı hafifletebilmektedir. (11)

Yeşil çay: Yeşil çay içmek pankreatit belirtilerini hafifletebilmektedir. Yeşil çayda bulunan polifenoller ve antioksidanlar pankreas sağlığını iyileştirmektedir. Pankreas iltihabını hafifletmeye de yardımcı olmaktadır. (12)

Zencefil: Zencefil bitkisi pankreatit de dâhil olmak üzere çeşitli bozukluklar ve hastalıklar için şifalı olabilmektedir. Pankreatit ağrısı ve belirtilerini hafifletmek için kullanılabilecek güçlü özelliklere sahiptir. (13)

Sarımsak: Sarımsak, antienflamatuar ve antioksidan özelliklere sahiptir. Düzenli olarak sarımsak tüketimi pankreas kanserinden koruyabilmektedir. Ayrıca, arginin, kükürt, flavonoidler, oligosakkaritler ve selenyum gibi pankreas sorunlarını tedavi edebilen yararlı besinlerle yüklüdür. (14)

Ispanak: Ispanak hem güçlü bir antioksidandır hem de önemli vitaminler ve minerallerin konsantrasyonu içermektedir. Pankreatit vücutta besin yetersizliğine yol açabilmektedir. Özellikle, vitamin A, E ve C ile selenyum eksikliği durumu kötüleştirebilmektedir. Ispanak ise gerekli olan bu besinleri vücuda temin edebilmektedir. (15)

Hindistan cevizi yağı: Pankreatit durumunda, doktorunuz belki bazı yağları kullanmayı kısıtlamanızı isteyebilir. Bu durumda alternatif yağlar arasında hindistancevizi yağ yer alabilmektedir. Oldukça sağlıklı olan bu yağ vücuttaki iltihaplanmanın önlenmesine yardımcı olabilmektedir. (16)

Zeytinyağı: Zeytinyağı pankreasın hasar görmesini engelleyebilen flavonoidler içermektedir. Zeytinyağı analjezik ve antienflamatuar özelliklere sahip olması nedeniyle pankreatit durumunda oluşan iltihabı ve ağrıyı azaltabilmektedir. (17)

Pankreatit Evde Tedavi Yöntemleri

Karbonat: Karbonat pankreatit için kullanılabilecek evde tedavi yöntemlerinden biri olabilmektedir. Ağrı ve diğer belirtilerin hafifletilmesine yardımcı olabilmektedir. (18)

Yoğurt: Yoğurt öncelikle midede bakterilerin dengesini düzenlemek, sindirim etkinliğini arttırmak ve bağırsaktaki enfeksiyonları önlemek için kullanılmaktadır. Ayrıca, bağışıklık sistemini önemli ölçüde güçlendirebilmektedir. Bu nedenle de, pankreas gibi mideye yakın bezlerin iltihaplanmasını azaltmak için oldukça etkili olabilmektedir. (19)

Diyet

  • Bazı gıdaları tüketmemekte fayda vardır. Bunlara kafein, işlenmiş gıdalar ve baharatlı gıdalar dâhildir. Bu gıdaların gaz oluşumunu tetiklediği bilinmektedir. Bu durumda, pankreas tahriş olabilmektedir.
  • Pankreatit hastalığı olan kişilerin A vitamini, E vitamini, C vitamini, magnezyum ve selenyum gibi besin eksikliklerini gidermesi gerekmektedir. Doktorunuz sizden diyetine vitamin B12’yi dâhil etmenizi isteyebilir.
  • Çerezler veya şekerlemeler gibi şekerli gıdalar açısından yüksek olan diyetler vücutta şeker birikimine neden olabilmektedir. Kan şekeri seviyelerinde meydana gelen bu dalgalanmalar pankreasa zarar verebilmektedir. (20)